Dit focussen op één ding is alsof je iets onder een vergrootglas legt, je ziet het helder en tot in detail. Je ervaart datgene waar je op focust intenser en je kunt details heel precies en nauwkeurig bekijken. Je kunt analyseren en bedenken hoe het samenhangt met andere delen en wat je er mee kunt doen.  Maar terwijl je focust ervaar je niet hoe het samenhangt met de omgeving, de context. Dat kun je wel bedenken, maar je ziet en ervaart het niet.

In deze vernauwde vorm van aandacht ervaar je de werkelijkheid als een verzameling van los van elkaar staande objecten en je ervaart jezelf ook als losstaand, in zekere zin gescheiden, van de rest van de werkelijkheid. Je houdt de aandacht bij één ding met uitsluiting van al het andere.

Versplintering

Deze vorm van waarneming gaat samen met een wereldbeeld waarin je alles in compartimenten verdeeld. Dat leidt tot specialistische kennis van onderdelen van de werkelijkheid. Maar het overzicht en het begrip van de samenhang van het geheel wordt niet goed meer gezien.We noemen dat een reductionistisch wereldbeeld. Het is sinds de 16e eeuw steeds meer het fundament van het wereldbeeld geworden in onze westerse cultuur.

Dit uitsluiten van alles buiten je focus, om zo een enkel aspect van je ervaring uit te vergroten, vraagt inspanning. Deze manier van aandachtig zijn kost dus energie en gaat gepaard met spanning in je hele fysiologie.

Verslaafd aan vernauwde aandacht

Natuurlijk kun je niet de hele dag op deze manier gefocust zijn. Dat is veel te vermoeiend. Bovendien verlies je daarmee het zicht op het grote geheel en je voelt je niet meer verbonden. Het is nodig om ook te ontspannen. 

Maar toch blijken we het grootste deel van de dag zo te focussen. Het is bij de meesten van ons een gewoonte geworden. Je kunt in onze samenleving wel zeggen dat we verslaafd zijn aan een gefocuste vernauwde aandacht.

Als je aandacht meer opent dan kun je het object inclusief de omgeving als een geheel zien en zie je de samenhang tussen de verschillende objecten. Wanneer je de aandacht volkomen opent dan ervaar je de werkelijkheid als een geheel, en wanneer aandacht tegelijk geabsorbeerd is, ervaar je jezelf als één met dat geheel. Open aandacht is moeiteloos. Het denken verstilt en je ontspant en rust als het ware in dit moment. 

Er is niet een vorm van aandacht beter dan de ander. Ze hebben verschillende functies. Maar het is een zegen als je soepel kunt schakelen tussen verschillende vormen van aandacht. Aandachts flexibiliteit, dat ontwikkel je in de Open Focus training.

Waar gaat mindfulness nou eigenlijk over?

Mindfulness stimuleert je om meer bewust te zijn van wat je allemaal ervaart van moment tot moment. Door meer bewust te zijn van wat je ervaart verschuift de aandacht van de inhoud van al je gedachtes langzaamaan naar wat je nou eigenlijk op dit moment ervaart. Uit je hoofd, in je lijf.

Daarmee begin je uit de maalstroom te stappen.

De maalstroom dat is die beleving van constant onderweg zijn. Proberen om van bepaalde ervaringen af te komen (bijvoorbeeld depressieve gevoelens of gevoelens van angst en spanning, irritatie) en proberen om bepaalde ervaringen te hebben en vast te houden (je verliefd voelen en dat vast willen houden, kalmte willen “hebben” en vasthouden, allerlei zintuiglijke genietingen hebben en die ook nog eens willen vasthouden). Die maalstroom dat is het gevoel van “ik ben er nog niet helemaal, maar straks als ik eenmaal dit heb of hier vanaf ben…. dan heb ik het helemaal voor elkaar”.

Maar ja, hoe lang ben je al zo bezig? En, werkt het?

Door meer bewust te zijn van wat je nou eigenlijk ervaart van moment tot moment, komt er ruimte om te zien dat de dingen zijn zoals ze zijn. Je aandacht is minder in beslag genomen door hoe je vindt dat het zou moeten zijn, of vreest dat het is, hoopt, verwacht of denkt dat het is.. De aandacht is minder in beslag genomen door je verlangens en afkeer. Je gaat de werkelijkheid minder in termen van gewenst en ongewenst zien, van “dat wil ik hebben en daar wil ik vanaf”…..

 Dat is loslaten. Met andere woorden, er ontstaat meer ruimte in je leven.

Die ruimte, dat zou je acceptatie kunnen noemen, toestaan dat de dingen zijn zoals ze zijn.

Als er wat meer ruimte ontstaat in je leven, als  er een meer accepterende houding groeit, dan is dat een heel belangrijke mijlpaal in je ontwikkeling. Het betekent dat er gelijkmoedigheid opkomt. Gelijkmoedigheid is het vermogen om toe te staan dat de dingen zijn zoals ze zijn. Er is een toenemende bereidheid. Alsof je je je hele leven steeds meer omarmt, helemaal verwelkomt. Wat een genereus gebaar!.

Thuis komen, meer gecenterd.

Daarmee raak je niet meer zo snel van je stuk door de dingen die je meemaakt. Er is een innerlijke kalmte, ruimte. Je voelt je meer gecenterd.

Doordat de geest nu meer tot rust is gekomen, merk je dat er ook meer helderheid is. Dat helpt om met zorgvuldigheid naar binnen te kijken. Het is nu makkelijker om niet alleen bewust te zijn van wát je allemaal ervaart, maar ook van de ervaring van dát je ervaart. Het besef dat je bewust bent. Het besef van “er zijn”. Dit voelt als thuis komen, gecenterd zijn.

The only barrier to peace and happiness

is the thought that considers the current situation

wrong or inadequate.

That thought is like a plant

that flowers in our feelings, activities and relationships,

but has deep roots.

It is not enough to pick the flower.

– Rupert Spira –

Vrijwel iedereen die begint met meditatie doet dat om meer rust te ervaren, meer gecentered te zijn. Je hebt een doel met mindfulness en meditatie, anders zou je er niet aan beginnen. Maar juist met dat doel willen bereiken leg je alles klaar voor de grootste valkuil in de meditatie beoefening: iets willen hebben, iets willen bereiken. Een bepaalde ervaring of gemoedstoestand willen hebben. Maar meditatie gaat niet over iets hebben, het gaat vooral over loslaten.

Wij zijn niet zo van loslaten

Maar wij zijn meestal niet zo van “loslaten” in onze cultuur. Meer van “hebben en vasthouden”. We geloven dat als je een mooi leven wil, dan moet je veel hebben. Veel dingen en mooie ervaringen hebben. De boodschap daarachter is: er ontbreekt iets en als je dat hebt dan is alles beter. Begrijpelijk dus dat alles moet groeien, onze bankrekening, huizen, netwerken. Meer meer meer. Maar we gaan daar failliet aan.

Meditatie is de realisatie: ik ben er al

Meditatie beoefening komt met een paradoxale boodschap: je gaat mediteren om te ontdekken dat er niets te bereiken valt. Omdat je er al bent. En waar ben je dan al? Hier ! Dit moment.

Hoe voelt het wanneer je welbewust en helemaal aanwezig bent in dit hier en nu zijn? Is er op dat moment nog een gevoel van dat er iets ontbreekt? Mijn ervaring is dat het voelt als helemaal compleet, de rijkdom van helemaal hier zijn. Maar ja, dan wordt je toch weer meegesleurd door een innerlijke lispelend stemmetje wat zegt “ja maar, dat moet toch wel anders zijn, of er is toch iets wat niet goed is”. Je bent weer uit het paradijs gevallen… Onderweg, dwalend en op zoek naar iets, naar meer.

De enige werkelijkheid is nu, dit moment

De enige werkelijkheid is dat je ervaart, precies nu. Al het andere bestaat alleen maar in je hoofd. Het verleden bestaat alleen maar als gedachten, herinneringen. De toekomst bestaat alleen maar als gedachten, verhalen in je hoofd over hoe het zou kunnen gaan.

Onze aandacht is vooral bij wat er allemaal nog moet en wat je allemaal nog wil, al je verlangens. En bij wat je juist niet wil, al je angsten, en de verhalen over wat is geweest. Steeds onderweg van verleden naar toekomst maar weinig bewust aanwezig in de ervaring van dit moment. Omdat je steeds achter je zelfverzonnen doelen aan holt en je eigenlijk nooit arriveert, is er onrust in je leven.

We leven dus meestal in een wereld die we zelf scheppen. Onze gedachtes over verleden, onze gedachtes over dit moment (wat dan al net voorbij is) en onze gedachtes over de toekomst. Een wereld van schimmen.

Thuiskomen

Mindfulness nodigt je uit om dat allemaal wat los te laten en te openen voor wat nu is, dit moment.

Zo kom je thuis in je zelf. Jezelf kennen is je niet meer vereenzelvigen en verliezen in al die verhalen in je hoofd over hoe de dingen zijn, over hoe je vind dat dingen zouden moeten zijn, en over wie jij bent. Niet langer meegesleurd door je angsten en verlangens. Maar jezelf herkennen als simpelweg Zijn. Presence, volkomen aanwezig zijn.

Waardig en met de moed en mildheid om toe te staan dat dit moment is wat is.

Dus gebruik je onderscheidingsvermogen en zie wat werkelijk is en wat alleen maar als jouw voorstelling bestaat.

Vind een stoel en trek je haast uit

Hang haar traag over de leuning

Naast je deadlines en gedoe

Leeg je hoofd en leg de wereld

Aan je voeten, laat maar liggen

Kom je later wel aan toe

Maak jezelf een poosje kwijt

Neem een koffie

En de tijd

Judith Nieken

<sub>Wat de meest beknopte meditatie instructie is?
STOP !

Is dat nou zo ingewikkeld ? Dat blijkt knáp moeilijk!
Want meestal verlies je je in de maalstroom van doen, denken en onderweg zijn. Ons motto lijkt vaak “ik ren dus ik ben”.
Dus je hebt niet het gevoel van thuis zijn bij jezelf. Je hebt juist het gevoel van continu onderweg zijn, continu áán staan.

Hoe kan het nou dat je zo iets eenvoudigs als simpelweg thuis zijn in dit moment, als moeilijk ervaart?

Door de dag heen is je aandacht vrijwel continu bij wat je nog wil, of wat je niet wil, en bij allemaal dingen buiten je. Met alle groei en controle loop je jezelf voorbij. En met “jezelf” bedoel ik het besef van “er zijn”.
Wij leven in een cultuur van groeien en nog eens groeien. Altijd onderweg naar meer. We hebben het idee dat door groei alles beter wordt.
Is dat zo ?</sub>

<sub>En als je je niet helemaal vervuld voelt, passen we hetzelfde recept toe: je moet groeien. Dat betekent sleutelen aan jezelf. Onderweg naar een beter ik.

Jaren heb ik besteed aan psychologisch werken aan mezelf en aan verander gerichte therapie voor anderen. Biedt het iets? Natuurlijk wel, zeker. Maar de angel blijft meestal aanwezig.
Want weet je wat me bij iedereen steeds meer ging opvallen in al dat werken aan jezelf, je relaties, je carrière, je verlangens?

Een tekort aan stilstaan. Altijd onderweg.

En wat is de wortel van dat altijd onderweg zijn? Het gevoel dat je er nog niet bent. Dat er iets mist en dat het leven pas echt volledig is als je “dat” hebt. Of het gevoel dat je ergens vanaf moet en dat het leven pas echt volledig is als dat weg-opgelost is.

Dit is mijn voorstel: maak een mega-sprong door stil te staan !
Misschien ben je er al. Maar zie je dat niet. Omdat je zó onderweg bent.

Wat is er nodig om stil te staan? Niets. Toestaan ! Toestaan is een ander woord voor accepteren. En accepteren, dat is een ander woord voor “het mag zijn”. Een uitnodiging om het leven te omarmen.

Hoe zou dat zijn, als je hele ervaring van dit moment gewoon mag zijn. Inclusief je verdriet en pijn. Inclusief de hele chaos. Inclusief je worstelen. (als je vrede sluit met dat je onvrede ervaart, kan er vrede zijn) Ik noem dat ook wel leven met bereidheid. De bereidheid om welbewust te ervaren wat je ervaart. Leven met een leeuwenhart. Koninklijk leven.
Vrede sluiten met wat je hier en nu, dit moment ervaart. Dit moment omarmen. Dat is hoe liefde beweegt.

Stop, erken, sta toe en leef niet langer vanuit een gevoel van tekort of het idee dat er iets mis is.
Ontdek hoe rijk je bent, hoe veel krachtiger dan je denkt. Ontdek de Boeddha in jou.
Ben hier, kom thuis, omarm het leven. Het is oké.

En vind op de meest onverwachte plaatsen een leraar. In “America’s got talent“.

Hartelijke groet,
Gijs</sub>

Het is een roerige tijd geweest en is dat nog steeds. Veel veranderingen, onzekerheden en onvoorspelbaarheid. Het vraagt om flexibiliteit.Voor mij persoonlijk was het ook stormachtig. Begin februari vertrok ik naar India. Om mijn leraar, Mooji, te ontmoeten en vervolgens voor een maand lange retraite. Dat liep anders. Op 17 februari kreeg ik bericht dat mijn woonark was gezonken. Nadat die weer boven water was getakeld bleek de ark total loss en half maart was hij gesloopt. Mensen zeiden me “wat een ramp”. Maar zo heb ik het nooit ervaren. Wel als heftig en veel werk. Maar tegelijk ook als de gewone flow van het leven. Alles komt en gaat (en het ruimt ook wel lekker op 😉 De ramp is als je niet los kunt laten. Het bracht me een verblijf van enkele maanden in een caravan bij de bossen. Iedere dag uren gewandeld in de bossen en een volledige online leeromgeving kunnen maken voor de mindfulnesstrainingen. ‘Elk nadeel heb zijn voordeel’! Ik verbleef sinds februari respectievelijk bij vrienden, in een caravan en in mijn campertje. Eind mei kocht ik een andere woonark en na acht weken verbouwen en renoveren woon ik daar nu sinds een week. Klaar voor nieuwe trainingen, nieuwe workshops!

In september beginnen de trainingen en workshops weer. Veel zin in 🙂 De corona maatregelen gelden nog en zodoende zullen de groepen ook wat kleiner zijn en we hanteren een protocol. Want de brand moet geblust worden. Tegelijkertijd merk ik ook dat ik gefascineerd ben door het vuur. Daar ben ik niet alleen in. We kunnen onze aandacht er nauwelijks van afhouden. Dus hoor en lees je overal over het vuur, voortdurend. Veel meer dan noodzakelijk is. Het kan maken dat je aandacht vernauwd, waardoor de werkelijkheid alleen nog maar uit dit lijkt te bestaan. Dat is niet alleen niet zo fijn, het is ronduit ongezond.

Wanneer je aandacht vernauwt, schakelt het hele mind-body systeem naar een alarmmodus (fight, flight, freeze, tend&befriend). Die alarmmodus schakelt aan bij dreigend gevaar. Bedoelt voor acuut en direct gevaar. Maar wanneer je langduriger in die modus functioneert dan blijft dat unheimisch gevoel van dreigend gevaar en een verwachting van gevaar. Dat is eigen aan het op die wijze functioneren. Het gevoel “er is gevaar” wordt nu dus ook opgeroepen door de gestresste toestand zelf. Waardoor je gestresst blijft. Zo zit je gevangen in een feedbackloop. En je perspectief is vernauwd.

Deze alarmmodus is dus helpend om een direct acuut gevaar te tackelen. Maar als het “gevaar” dat wordt ervaren, niet zomaar weg te maken is, dan wordt het functioneren in deze alarmmodus juist een grote belemmering. Want als je gestrest bent dan ben je minder flexibel en is er minder creativiteit. Je reacties komen vaak voort uit oude conditioneringen en niet vanuit een frisse en weloverwogen respons. Er is geen goed overzicht omdat de aandacht vernauwd is. Dat maakt dat je mentaal minder weerbaar bent. Maar ook lichamelijk ben je minder weerbaar. Je immuunsysteem wordt gedempt en je lichaam komt minder goed toe aan herstel en onderhoud. Zie ook deze links: Wat doet stress met het immunsysteem en onderzoek naar verbanden stress en kwetsbaarheid voor infecties.

Kunnen we wat uit die vernauwde focus ontspannen, een beetje loslaten, zodat er weer een breder perspectief van het leven beschikbaar is? Kun je accepteren dat het leven verandering is. Het verlies, het winnen, de veranderingen, groei en achteruitgang, geboorte en dood etc. Dan kan er wat ontspanning komen omdat je uit het vechten stapt. Maar als je de werkelijkheid als bedreigend blijft zien, dan blijf je in die vernauwde aandachtsmodus geobsedeerd met “het probleem” bezig en daarmee ben je verkrampt, angstig. Dat kan een feedbackloop worden. Dat is ook het mechanisme van piekeren. Dat is waar we ons denk ik vaak bevinden in deze corona tijden. We blijven vanuit een vernauwd perspectief geobsedeerd met het probleem bezig.

Je perceptie van de situatie als veilig of juist gevaarlijk en de daarmee samenhangende verwachtingen hebben heel concrete konsekwenties voor je gezondheid en welzijn. Dat is al veel langer bekend, maar het wordt onvoldoende onderkend. (zie ook deze engelstalige video met Jo Marchant en deze klassieker van Bill Moyer video). Jouw perceptie van de werkelijkheid bepaald in hoge mate je gezondheid en welbevinden. Er is een mind-body connectie. We weten allemaal dat goede voeding, voldoende bewegen en voldoende ontspannen wezenlijk zijn om een weerbaar immuunsysteem te cultiveren. Maar ik denk dat we de impact van onze eigen gedachtes, onze eigen perceptie, enorm onderschatten. Het is juist nu belangrijk om dat te zien. Want dan kun je er iets mee. Om je bewust te zijn van de verhalen in je hoofd en daarin keuzes te maken. Stap uit je hoofd in dit rijke leven. Stap uit de repeterende verhalen en ben welbewust in dit moment, hier en nu. Noem het maar mindfulness +. Je niet alleen heel bewust zijn van wat je en dat je ervaart, maar daarin ook je onderscheidingsvermogen cultiveren van wat heilzaam en onheilzaam is, belemmerend en verrijkend. Het cultiveren van wijsheid.

Hoe? Daar hebben we elkaar bij nodig. Dat is van alle tijden. Niet alleen voor de steun en wijsheid van degenen die nu om ons heen zijn, maar ook de wijsheid van generaties die ons zijn voorgegaan. Wijsheid die in leringen is doorgegeven. Als een kostbare diamant. Leringen die je helpen om ruimte en vrede te ervaren, vanuit een nieuw perspectief te leven en thuis te komen in jezelf. Laten we elkaar daarin weer helpen, inspireren en motiveren. Door samen ruimte te maken om te onderzoeken en te trainen, om nieuwe mogelijkheden in onszelf te ontdekken. Om contact te maken met onze innerlijke kracht en bron van welzijn en vrede. Om zo de uitdagingen in onze wereld met wijsheid, liefde, flexibiliteit en creativiteit aan te gaan.

Een hartelijke groet,

Gijs